Leśna strategia na dekadę

Prudniccy leśnicy przygotowują strategię działań na najbliższą dekadę. Dokument o nazwie Plan Urządzenia Lasu jest okazją do przypomnienia roli lasu oraz Lasów Państwowych, zajmujących się ich gospodarką.

::addons{"type":"youtube","url":"https://youtu.be/9JrMDI8mU_0?si=V5_MrqqiSvLEJdVH"}

Plan Urządzenia Lasu jest z punku widzenia nadleśniczego, miejscowych leśników, kluczowym dokumentem opracowywanym na okres 10 lat po to, żeby leśnicy potrafili prowadzić gospodarkę leśną w takich sposób, aby godzić różne funkcje lasu – wyjaśnia naszej redakcji Grzegorz Janas, naczelnik Wydziału Urządzania Lasu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach. - To są funkcje związane z wykorzystywaniem lasów przez społeczeństwo w szczególności jako funkcje turystyczne, rekreacyjne, ale również godzić je z funkcjami czysto związanymi z funkcją drewna, użytkowaniem lasu, a to wszystko w zgodzie z trzecią funkcją - przyrodniczą związaną z ochroną przyrody.

Dokument powstaje z udziałem podmiotów zewnętrznych, stąd inicjowane konsultacje społeczne i otwarta formuła dialogu. Leśnicy zaprosili do współpracy między innymi samorządy, straż pożarną, Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Opolu, koła łowieckie, przedsiębiorców, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, zakłady usług leśnych, Zespół Opolskich Parków Krajobrazowych, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, lokalne media, Uniwersytet Opolski, harcerzy, organizacje ekologiczne, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. W środę, 2 września, w Domu Weselnym pod Wieżyczką w Prudniku, odbyła się narada urządzeniowa podczas której przedstawiono prace nad Planem Urządzenia Lasu oraz podjęto dyskusję na ten temat.

Wielkie nadleśnictwo, małe lasy

Plan Urządzenia Lasu dla Nadleśnictwa Prudnik ma swoje cechy szczególne ze względu na jego specyfikę.

- Nadleśnictwo Prudnik jest wyjątkowe z kilku powodów – mówi nadleśniczy Nadleśnictwa Prudnik Jarosław Myśliński. – Po pierwsze jest jednym z największych nadleśnictw w Polsce, zajmujących ponad 180 000 hektarów. Drugą cechą charakterystyczną jest gospodarowanie na bardzo żyznych siedliskach, stąd mamy bogate, liściaste drzewostany, a to daje nam duże możliwości w zakresie odnowień naturalnych, czy funkcjonowania całego leśnictwa. Inną cechą charakterystyczną jest mała lesistość. W perspektywie krajowej wynosi ona około 30%, a w naszym nadleśnictwie tylko około 9%. Rozdrobnienie kompleksów, około 300, to następna cecha, a także ich małe powierzchnie, nie licząc terenów górskich  - leśnictwa Dębowiec, Moszczanka i Pokrzywna, stanowią nasz największy kompleks. Mamy też bardzo wysokie walory związane z ochroną przyrody.

::addons{"type":"fotoreport-slider","item":"3647"}

Nadleśnictwo znajduje się na terenie pięciu powiatów i 17 gmin, posiada ż 17 leśnictw. Po wymarciu lasów świerkowych doszło do poważnych zmian w proporcji gatunków drzew w prudnickich lasach. Obecnie najwięcej jest dębu, ponad 31% i nadleśniczy zapewnia, że ten udział będzie jeszcze powiększany. Na drugim miejscu jest sosna (13,7), a na trzecim buk (10,4). Obecnie świerk to tylko 4,6% składu gatunkowego lasów nadleśnictwa. Ze względu na zmiany klimatyczne nie należy sądzić, by świerk wrócił w większej ilości na teren nadleśnictwa. W Sudetach jest drzewem naturalnym, ale jego dolna granica występowania znajduje się na wysokości ok. 1000 m n.p.m., stąd nie obejmuje nawet obszaru szczytowego Biskupiej Kopy. Urozmaicenie gatunkowe wzmacnia lasy, choć dla gospodarki leśnej pozyskanie surowca stanowi w takich warunkach wyzwanie. Las mieszany wykazuje też dużą odporność na pożary, ponieważ jest bardziej wilgotny od monokultur, zwłaszcza drzew iglastych. Nic więc dziwnego, że w latach 2018 – 2026 w lasach nadleśnictwa odnotowano zaledwie 21 pożarów, które łącznie objęły powierzchnię 6,18 ha. Leśnicy nie spoczywają jednak na laurach jeśli chodzi o bezpieczeństwo przeciwpożarowe. Nadleśnictwo regularnie współuczestniczy w ćwiczeniach straży pożarnej, także na terenach leśnych. Dba się o drogi pożarowe oraz ułatwia dostęp do wody. Innowacją jest budowa sześciu podziemnych zbiorników na terenach, gdzie dostęp do wody jest utrudniony (m.in. w lennictwach Trzebina i Pokrzywna).

Pozytywną tendencją jest rosnący średni wiek drzewostanu, od 60 lat w 1987 r. do 69 obecnie. Na terenie nadleśnictwa znajduje się sześć rezerwatów przyrody, które łącznie zajmują blisko 225 ha, a kolejnych 13 jest projektowanych lub powiększanych (np. Cicha Dolina). Leśnicy mają pod opieką zaledwie 11 pomników przyrody. Na terenie nadleśnictwa wyznaczone są strefy ochrony gatunków i dotyczą one: puchacza (2 strefy), bociana czarnego (4) oraz bielika (5).

Leśnicy wyprzedzili Wody Polskie

Nadleśniczy zauważa, że Lasy Państwowe, prowadząc już od 2013 r. programy budowy zbiorników małej retencji, wyprzedziły tymi działaniami Wody Polskie, które obecnie intensywnie pracują nad tworzeniem nowych akwenów wodnych o funkcjach retencyjnych i przeciwpowodziowych. Efektem pracy leśników jest kilka śródleśnych zbiorników (w okolicach Prudnika to m.in. Dębowiec, Rudziczka i Niemysłowice), które wzbogacają lokalne ekosystemy, poprawiają kondycję środowiska i częściowo służą rekreacji i wypoczynkowi.

- Chcielibyśmy dalej rozwijać ten trend – kontynuuje nadleśniczy. – Mam nadzieję, że następne edycje i możliwości dofinansowywania takich przedsięwzięć, będą stworzone i będziemy mogli się w nie włączać. Las sam w sobie jest dobrym magazynem wody, niemniej nie zaszkodzi ten magazyn powiększyć. Dobrze wiemy, co się działo w trakcie powodzi w 2024 r., kiedy woda, pomimo, że las jest gąbką, zalała nam wiele obszarów i było wiele szkód. Stąd właśnie jesteśmy wszyscy zainteresowani, nie tylko jako leśnicy, ale również mieszkańcy, żeby te przedsięwzięcia dalej rozwijać.

Bardzo ciekawe działania związane są poszerzaniem obszarów chronionych przyrodniczo. W toku są prace zmierzające do powiększenia dotychczasowych rezerwatów i utworzenia nowych.

Leśni konsumenci upraw

Leśnicy analizują przyczyny szkód w drzewostanie. Okazuje się, że głównym „czarnym charakterem” jest zwierzyna płowa, której apetyt często skutecznie blokuje wyprowadzenie nowego pokolenia drzewostanu. Zwierzęta objadą uprawy i młodniki, stąd rożne metody leśników, by ten proces ograniczyć (grodzenie upraw, smarowanie drzewek repelentem). O skali tych prac może świadczyć to, że w nadleśnictwie długość ogrodzeń upraw wynosi blisko 120 km! Przyczyną dużych uszkodzeń drzewostanu są grzyby, zwłaszcza na terenach porolnych oraz jemioła. Owady (po zakończeniu klęski świerkowej) odpowiadają za stosunkowo niewielkie szkody.

Wśród zagrożeń lasu można wymieć ich zaśmiecanie. W latach 2018 – 2025 leśnicy wywieźli z lasów 1372 m3 odpadów!

Bodaj najbardziej zwracającą uwagę cechą planistycznych prac leśników jest perspektywa czasowa, którą sobie przyjmują. Choć PUL ma okres obowiązywania na dekadę, to część realizowanych prac będzie finansowano konsumowana w postaci wycinki niektórych gatunków drzew za… 100-130 lat. To uczy pokory do natury, cierpliwości i świadomości pracy dla kolejnych pokoleń.

Lasy Państwowe dostarczają do gospodarki jeden z najbardziej ekologicznych surowców – drewno i choć szkoda każdego, ściętego drzewa, to nie sposób wyobrazić sobie świata, w którym jest jeszcze więcej tworzyw sztucznych, zastępujących tradycyjne drewno. W Polsce areał leśny systematycznie się powiększa, również z tego powodu, że dynamicznie rośnie powierzchnia obszarów leśnych chronionych, gdzie gospodarka leśna jest albo ograniczona, albo wręcz niemożliwa.