Kontroli jest mniej, ale są skuteczniejsze – ZUS stawia na precyzję

ZUS coraz rzadziej kontroluje przedsiębiorców, ale wykrywa więcej nieprawidłowości. Powód? Lepsza analiza danych i trafne typowanie do kontroli tych firm, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe. Między styczniem a sierpniem br., w 9 na 10 kontroli były nieprawidłowości.

W całym kraju od początku roku do końca wakacji, pracownicy ZUS przeprowadzili ponad 20,5 tys. kontroli firm i przedsiębiorstw. W blisko 18,5 tys. przypadków stwierdzili „błędy”, które w zdecydowanej większości miały wymiar finansowy. Chodziło o nieprawidłowe naliczanie składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę 360,6 mln zł. Kolejne 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowego naliczania lub rozliczania świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł.

- Od stycznia do końca sierpnia tego roku pracownicy opolskiego oddziału ZUS zrealizowali 605 kontroli u przedsiębiorców. Stwierdzili nieprawidłowości, które głównie dotyczyły niewłaściwego naliczania składek na kwotę około 8,4 milionów złotych – informuje Sebastian Szczurek, rzecznik prasowy ZUS w Opolu.

Mniej kontroli, więcej efektów

Jeszcze kilka lat temu ZUS w skali kraju prowadził rocznie około 60 tys. kontroli. Obecnie jest ich znacznie mniej, ale ich skuteczność wyraźnie wzrosła. Przykładowo, w 2017 r. nieprawidłowości stwierdzano w 65 proc. kontroli, a w tym roku ten wskaźnik przekracza 90 proc.

Jak to się dzieje? ZUS odchodzi od masowych działań kontrolnych, a skupia się na precyzyjnym typowania podmiotów. Zakład wykorzystuje informacje zgromadzone w swoich systemach, analizę danych oraz modele ryzyka. Dzięki temu inspektorzy kontroli ZUS sprawdzają przede wszystkim te podmioty, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.

Większa precyzja zamiast ilości daje wymierne wyniki finansowe. W 2017 r. średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę to około 6 tys. zł. Obecnie przekracza 18 tys. zł. Oznacza to, że każda kontrola przynosi dziś średnio trzykrotnie wyższy efekt niż dziewięć lat temu.

Dane pomagają trafniej wykrywać nieprawidłowości

ZUS stale rozwija narzędzia analityczne i wykorzystuje coraz szerszy zakres danych. Oprócz informacji zgromadzonych w swoich systemach korzysta również z danych dostępnych w rejestrach publicznych. Pozwala to skuteczniej identyfikować przypadki wymagające szczegółowej weryfikacji.

Wykrywane nieprawidłowości dotyczą często zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżania podstaw wymiaru składek, nieprawidłowego rozliczania osób pracujących dla własnego pracodawcy oraz wykorzystywania różnych form zatrudnienia, aby ograniczyć obciążenia składkowe.

Szczególną uwagę ZUS zwraca na rynek pracy platformowej, gdzie pojawiają się skomplikowane modele zatrudnienia, a także na branże charakteryzujące się dużą rotacją pracowników i dużym wykorzystaniem umów cywilnoprawnych. W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często występowały w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz w usługach ochroniarskich.

Kontrole chronią prawa osób ubezpieczonych

Kontrole płatników składek obejmują m.in. prawidłowość zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń oraz wykonywania innych obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Ich celem jest nie tylko ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale przede wszystkim zabezpieczenie praw osób ubezpieczonych. Prawidłowo opłacone składki wpływają na wysokość świadczeń w razie choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.

Większość wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalaniu podstaw wymiaru składek. Są to m.in. spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe czy błędy w dokumentacji. Takie nieprawidłowości można zwykle szybko usunąć. Wystarczy złożyć dokumenty korygujące i uregulować należności. (informacja: ZUS Opole)